Pierwsze raportowanie 10% redukcji zużycia energii elektrycznej przez sektor publiczny

Piszę ten artykuł w nocy 28.03.2023r. Za 3 dni mija termin pierwszego raportowania efektów działań w zakresie redukcji zużycia energii elektrycznej o 10%. Dotyczy to bardzo wielu Jednostek Sektora Finansów Publicznych (JSFP), w tym Jednostek Samorządu Terytorialnego (JST). Pomagam jednej z takich JST zmierzyć się z tym wyzwaniem. Na pierwszy rzut oka formularz przygotowany przez URE wydawał się niezbyt skomplikowany. Raptem kilka pól do wypełnienia. Jednak z każdym kolejnym krokiem pojawiało się coraz więcej pytań.

Widząc jak dużo wyzwań jest przed osobami, które mają ten formularz wypełnić postanowiłem podzielić się doświadczeniami i przemyśleniami w tym zakresie. Może to będzie dla kogoś pomocne i skorzysta z tego artykułu. Po części jest to opis przypadku analizowanej JST, a po części dzielenie się posiadaną wiedzą i swoimi przemyśleniami. Oczywiście Twoja sytuacja może być inna i możliwe, że w Twoim przypadku należy postąpić inaczej. Zaznaczam, że nie jestem prawnikiem i nie jest to porada prawna. Jest też całkiem możliwe, że niektóre moje rekomendacje są błędne. Jest też możliwe, że od momentu pisania tego artykułu do momentu raportowania pozyskam dodatkową wiedzę, która zmieni rekomendacje. Proces jest mocno dynamiczny.

O co chodzi z tą redukcją zużycia?

W październiku 2022 roku weszła w życie ustawa o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023r, w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Jednym z elementów tej ustawy jest obowiązek redukcji zużycia energii elektrycznej o 10%, przez JSFP. Obowiązek dotyczy okresu grudzień 2022 – koniec 2023r.

Oczywiście ustawa była odpowiedzią na kryzys energetyczny i sytuację geopolityczną. Można by jednak zadać pytanie dlaczego akurat sektor publiczny dostał taki obowiązek. Odpowiedź znajdziemy w uzasadnieniu do ustawy. Opisana jest tam konieczność pilnego podjęcia działań w celu zmniejszenia zużycia energii, w tym energii elektrycznej. A organy administracji rządowej i samorządowej powinny być wzorem do naśladowania w tym zakresie. Co jest zgodne z intencją ustawy o efektywności energetycznej.

Co nam grozi gdy nie podejmiemy działań

Jeśli wsparcie dekarbonizacji, a tym samym udział w walce z kryzysem klimatycznym nie jest wystarczającym motywatorem, ustawodawca zadbał też o kij. Mianowicie kierownikom jednostek, które nie realizują nałożonego obowiązku grozi kara do 20 tyś zł. Dotyczy to zarówno obowiązku za grudzień 2022, jak i za cały 2023r.

Skąd czerpać informacje

Poniżej podaję linki do stron i plików, które zawierają szczegółowe informacje zarówno w zakresie obowiązku jaki i jego raportowania.

Ustawa – obowiązki związane z redukcją zużycia energii elektrycznej o 10% są opisane w rozdziale 5, art. 37.
URE – na tej stronie można pobrać wzór formularza, objaśnienia do formularza, odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania (FAQ) oraz wykaz numerów telefonów do oddziałów URE, gdzie można uzyskać szczegółowe informacje.
Narzędzie do obliczania celu – opracowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska plik excel wspierający określenie wielkości zużycia jakie powinno być osiągnięte w grudniu 2022 i za cały 2023r.

Wyzwanie 1 – Jakie jednostki powinny złożyć raport

Generalnie każda jednostka podlegająca ustawie posiadająca odrębny REGON powinna złożyć formularz oddzielnie. Jeśli jednak dana jednostka ma filię/oddział z czternastocyfrowym numerem REGON o pierwszych 9-ciu cyfrach takich samych jak REGON tej jednostki, należy złożyć jeden wspólny raport. Raport składa wtedy jednostka nadrzędna.

Jakie jednostki są zobligowane do redukcji o 10% i powinny złożyć taki raport? Ustawa narzuca taki obowiązek na Jednostki Sektora Finansów Publicznych (JSFP). Jednak nie na wszystkie. Tabela poniżej przedstawia jakie jednostki mają taki obowiązek, a jakie nie.

Tabela 1. Lista jednostek sektora finansów publicznych z informacją o obowiązku redukcji zużycia energii elektrycznej o 10%J

Poniższa tabela pokazuje sytuację w analizowanej JST. Jakie jednostki występują, do jakich kategorii zgodnie z ustawę o finansach publicznych zostały zakwalifikowane i czy obowiązuje dla nich cel redukcji i obowiązek raportowania.

Zestawienie jednostek przykładowej JST i określenie obowiązku redukcji.

Wyzwanie 2 – Jakie PPE uwzględniać w raportowaniu

Po określeniu dla jakich podmiotów należy złożyć raport, stanęliśmy przed dylematem które z prawie stu PPE należących do Urzędu Miasta i Gminy uwzględnić w kolumnach 5 i 7 raportu.

Ustawa obliguje do podejmowania działań poprawy efektywności w cyt. „zajmowanych budynkach lub częściach budynków oraz przez wykorzystywane urządzenia techniczne, instalacje i pojazdy”. Opis jest na tyle ogólny, że dotyczy w zasadzie każdego PPE, za które płaci ta JST.

Co można wykluczyć z raportowania?

Jednak jest kilka możliwości wykluczenia poszczególnych PPE. Po pierwsze ustawa przewiduje trzy wyłączenie ze zużycia, które podlega obowiązkowi redukcji:

w budynkach wykorzystywanych na potrzeby obronności państwa,
przez urządzenia techniczne i instalacje zapewniające ciągłość działania infrastruktury informatycznej jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w ust. 1
obiektów stanowiących infrastrukturę krytyczną ujętą w wykazie, o którym mowa w art. 5b ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 261, 583 i 2185), zlokalizowaną na terenie Rzeczypospolitej Polskiej

Ad 1. W FAQ doprecyzowane jest co należy rozumieć przez budynki na potrzeby obronności Państwa. Cyt. „Przez budynki podlegające wyłączeniu należy rozumieć budynki wpisane przez Ministra Obrony Narodowej zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2022 r. w sprawie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa państwa oraz ich szczególnej ochrony (Dz. U. z 2022 r. poz. 880), do wykazu obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, o którym mowa w art. 615 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305 z późn. zm.).”

Ad 2. W analizowanym przypadku te urządzenia nie posiadają własnego przyłącza a ich zużycie jest częścią zużycia innego budynku użytkowanego przez JST. W związku z tym na podstawie tego wyłączenia nie można wyłączyć całego PPE. O samym wyłączaniu tego zużycia napiszę jeszcze przy kolejnych wyzwaniach.

Ad 3. Przy bardzo szybkim i pobieżnym przeczytaniu tego punktu wyciągneliśmy niewłaściwe wnioski. Pierwsza myśl była taką, że infrastrukturą krytyczną są urządzenia wodociągów i kanalizacji (np. przepompownia, hydrofornia) i można je na tej podstawie wyłączyć z raportowania. Jednak nie. Okazuje się że wyłączenie dotyczy tylko obiektów na niejawnej liście prowadzonej przez Dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.

Pod drugie, po analizie FAQ, oprócz wskazanych powyżej PPE, można także wykluczyć zużycie na potrzeby oświetlenia ulicznego.

Po trzecie, można wyłączyć zużycie tych PPE, których nie było w latach 2018-2019, a były aktywne w grudniu 2022. To wyłączenie ma zastosowanie w analizowanej JST. W tym przypadku są to przepompownie ścieków i ujęcia wody, które zostały przejęte od lokalnego PUK. Uwzględniamy to poprzez wykluczenie tych PPE z wyliczania średniej za grudzień 2022. Przy rozliczaniu obowiązku za cały 2022, te PPE zostaną uwzględnione przy liczeniu średniego zużycia.

Finalnie podjęte decyzje przedstawia tabela poniżej:

Zestawienie rodzajów PPE i decyzji co do ich raportowania w analizowanej JST

Wyzwanie 3 – jak wyliczyć średnie zużycia

Po ustaleniu jakie PPE należy uwzględnić w raportowaniu, przychodzi czas na określenie zużyć energii elektrycznej. W przypadku analizowanej JST jedynym utrudnieniem były okresy rozliczeniowe za grudzień 2022. Dla części faktur zużycie za grudzień występowało na 2-ch fakturach. Na szczęście sytuacja ta jest dobrze opisana w opublikowanym FAQ. Należy w tym przypadku dla każdej faktury określić średniodobowe zużycie i ilość dni przypadających na grudzień. Następnie przemnożyć odpowiednią średnią przez odpowiednią ilość dni i zsumować wyniki.

Nie jest to przypadek tej JST ale dużym wyzwaniem mogą być obiekty z PV. Intencją ustawodawcy było zmotywowanie do zmniejszenia zużycia energii elektrycznej. Instalacja PV nie zmienia jednak tego zużycia. Z tego powodu przy raportowaniu należy podać zużycie niezależnie od źródła jego pochodzenia (sieć czy własna instalacja OZE). Aby to określić do wartości zużycia z faktur, należy dodać wartość autokonsumpcji, czyli energii z OZE wyprodukowanej i zużytej lokalnie w tym samym czasie.

Należy zwrócić uwagę, że autokonsumpcja nie jest tożsama z produkcją energii jaką podaje falownik za dany okres. Aby to obliczyć, od wartości produkcji z falownika trzeba odjąć wartość energii z OZE wprowadzoną do sieci – z faktur. Komplikuje to wyliczenia ale jest do zrobienia w przypadku gdy mamy dane o produkcji z falownika. O wiele trudniej jest gdy takich danych nie mamy. W tej sytuacji pozostaje chyba tylko telefon do przyjaciela URE :). Jeśli ktoś ma taką sytuację zapraszam do opisania w komentarzu jak to rozwiązał.

Wyłączenia ze średniej

Dochodzimy do ciekawego momentu, czyli wyłączeń pewnych zużyć z obliczania średnich. Czasami zarówno średniej bazowej za 2018-2019 oraz za grudzień 2022, czasami tylko za grudzień 2022.

Serwerownia. W ustawie znajduje się wyłączenie dla cyt. „urządzenia techniczne i instalacje zapewniające ciągłość działania infrastruktury informatycznej jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w ust. 1”. W FAQ znajdziemy doprecyzowanie tego puntu. Dowiemy się, że nie chodzi w tym przypadku o zużycie komputerów, czy drukarek. Chodzi o zużycie energii przez serwerownie. Odjęcie zużycia takiej serwerowni pozwala nieco zmniejszyć cel 10%, dzięki zmniejszeniu bazy. Zapewne niewiele podmiotów jest w stanie określić rzeczywiste zużycia takiej serwerowni. Jednak można to oszacować w sposób pokazany w narzędziu do określania celu. Szacujemy to mnożąc moc urządzeń (serwery + systemy klimatyzacji) przez ilość godzin w roku, czyli 8760. Najlepiej by było gdyby moc była zmierzona. Jeśli nie, należałoby posiłkować się określonymi przez producentów średnimi mocami urządzeń. Pamiętajmy tylko aby w przypadku klimatyzacji patrzeć na moc elektryczną, nie chłodniczą.
Ulepszenia i rozbudowy. Jeśli po roku 2019 dokonano zmian mających wpływa na zużycie energii, można wzrost z tego wynikający odjąć od wartości za grudzień 2022. Zapisy są jak najbardziej słuszne. Choć mogą być trudne technicznie do realizacji – konieczność opomiarowania lub oszacowania wzrostów zużycia z tego tytułu. W przypadku analizowanego JST wystąpił ciekawy przypadek. Mianowicie w roku 2020 dokonano wymiany pieca węglowego w kotłowni, na nowoczesny piec na pellet z podajnikiem. Wymiana pieca oczywiście spowodowała znaczące zmniejszenie emisji CO2. Jednak w tym samym czasie spowodowała wzrost zużycia energii elektrycznej. Oszacowanie wielkości tego wzrostu jest dość trudne ale można przypuszczać że nie jest to znaczący wzrost. Na moment pisania artykułu nie została jeszcze podjęta decyzja czy będzie to oszacowywane i wyłączane. Jednak ten przypadek pokazuje, iż czasami korzystne z puntu widzenia redukcji emisji CO2 działanie, może „pogarszać” wynik w redukcji zużycia energii elektrycznej. Bardzo podobne zjawiska będą występowały, w każdym przypadku działań w ramach łączenia sektorów. Czy to w przypadku elektryfikacji transportu czy też ogrzewania.
Najemcy. W sytuacji gdy JST udostępnia podmiotom trzecim energię na ich potrzeby, należy tą energię wyłączyć z raportowania. Odejmujemy to zużycie zarówno w latach 2018-2019 jak i w grudniu 2022. Należy do tego wykorzystać wartości zużyć z refaktur energii dla tych podmiotów. A jak tego robić nie należy? Uwzględnienie takiego zużycia w średniej za 2018-2019 oraz przy następnym raportowaniu za 2022, a następnie wymuszanie na takim podmiocie budowy własnego przyłącza, w celu wykazania redukcji jest niezgodne z zaleceniami URE. Oczywiście nie powoduje to zmniejszenia zużycia w skali kraju, czyli nie osiągamy zakładanego przez ustawodawcę efektu. Przejście na własne zasilanie przez taki podmiot może być korzystne z różnych powodów dla obu stron i warto o tym rozmawiać. Jednak zdecydowanie odradzam praktykę wymuszania takiego przejścia aby sobie sztucznie wykazać redukcję.

Wyzwanie 4 – jakie działania wpisać

Niezależnie od tego czy cel został zrealizowany czy nie warto opisać podejmowane działania. Życzyłbym sobie aby URE pierwszy okres raportowy potraktowało jako zdobywanie doświadczeń i raczej wykorzystało to do zbudowania działań komunikacyjnych wspierających realizację celu za 2022, a nie jako okazję do nakładania kar. Zakładając jednak ten drugi scenariusz, rzetelne podejście do opisania działań jest w jak najlepszym interesie JST. Dzięki temu można uniknąć albo zminimalizować kary.

W przypadku nie zrealizowania celu, to jak dobrze opiszemy podejmowane działania może znacząco wpłynąć na ewentualny wymiar kary. W FAQ, w tym zakresie można przeczytać cyt. „Karze pieniężnej podlega ten Kierownik JSFP, który nie realizuje obowiązkowego celu zmniejszenia całkowitego zużycia energii elektrycznej w wymiarze określonym w ustawie. Natomiast zakres podejmowanych działań w celu realizacji obligatoryjnego celu stanowi podstawę do miarkowania kary lub odstąpienia od niej.”.

Co ciekawe, w FAQ można znaleźć też informację co w przypadku gdy cel został zrealizowany ale nie zostały opisane podejmowane działania. W takim przypadku cyt. „Kierownik JSFP zostanie wezwany do przedstawienia wyjaśnień, w celu weryfikacji czy faktycznie cel został zrealizowany. Wskazanie osiągnięcia celu nie znajduje bowiem potwierdzenia w faktach i nie wiadomo, co stanowiło podstawę obliczeń wskazanych w Raporcie”. Zachęcam więc do opisania podjętych działań także i w przypadku zrealizowania celu.

Raportowanie dotyczy grudnia 2022, więc i opisane działania powinny dotyczyć tego okresu. Raczej nie wpisywałbym podniesienia temperatury w pomieszczeniach w okresie letnim w celu zmniejszenia zużycia klimatyzacji. Warto też skupić się na działaniach dotyczących raportowanego zakresu. Raczej nie wskazywałbym działań polegających na optymalizacji oświetlenia ulicznego. Zmniejszenie temperatury w pomieszczeniach warto wykazać tylko gdy korzystamy z ogrzewania elektrycznego. Niezależnie od rodzaju ogrzewania obniżanie temperatury zimą jest godne pochwały. Jednak w przypadku gdy daje tylko oszczędność gazu, węgla, pelletu czy ciepła sieciowego nie jest w zakresie tego raportowania.

Przemyślenia

Poniżej kilka moich obserwacji i przemyśleń dotyczących zarówno obowiązku redukcji zużycia energii jak i jego raportowania.

To naprawdę może przynieść pozytywny efekt. Dzięki tej ustawie i temu obowiązkowi, w tym momencie tysiące osób w gminach, miastach, uczelniach i wielu innych miejscach ustala ile tak naprawdę zużywają energii elektrycznej, ile za nią płacą i za co płacą. Jeśli jeszcze wcześniej tego nie zrobili to zaczynają się zastanawiać co zrobić aby wywiązać się z nałożonego obowiązku i zużywać mniej tej energii. Za chwilę zaczną też podejmować działania w celu poprawy efektywności energetycznej. To naprawdę dobre wiadomości dla klimatu
Dobry w grudniu początek. Wymóg obowiązuje od grudnia 2022. Powoduje to, że pierwszy efekt trzeba zaraportować już teraz do 31.03.2023. To z kolei powoduje, że w każdej zobowiązanej jednostce ludzie, którzy są za to odpowiedzialni albo już się tym zajęli albo zaczynają się tym zajmować w tym momencie. Uświadamiają sobie co muszą osiągnąć w całym 2023r i zaczynają planować działania. Daleki jestem od posądzania, że gdyby wymóg był tylko za rok 2023 to większość zostawiłaby to sobie na ostatni moment, na przykład na grudzień tego roku :). Ale gdyby tak było, to w grudniu byłoby już za późno na podjęcie odpowiednich działań i raczej efekt nie zostałby osiągnięty. A w tym momencie jest jeszcze wystarczająco czasu aby tym zarządzić.
Niereprezentatywny grudzień. W raportowaniu za grudzień 2022, wartością odniesienia jest średnia z pełnych lat 2018 i 2019. Zużycie energii w poszczególnych miesiącach może naturalnie odbiegać od średniej. Czy to w wyniku temperatur zewnętrznych – wyższe latem ze względu na pracę systemów klimatyzacji, wyższe zimą w sytuacji ogrzewania elektrycznego pomieszczeń. Czy w wyniku aktywności ludzi pracujących w danych budynkach – niższe latem czy w miesiącu feryjnym ze względu na urlopy pracowników, niższe w grudniu ze względu na okres świąteczny. W związku z tym z metodologicznego punktu widzenia bardziej właściwe byłoby porównywanie zużycia grudnia 2022, ze średnim zużyciem z grudnia 2018 i 2019. Wierzę jednak że ustalenie jako poziomu odniesienia średniej z pełnych okresów rocznych, mino że nie najlepsze metodologicznie jest celowym działaniem i URE będzie to brało przy ocenie raportowanych efektów. Dzięki takiemu podejściu metodologia ustalania bazy jest taka sama dla grudnia 2022 jak i dla całego 2023. Upraszcza to raportowanie i dodatkowo koncentruje uwagę na zużyciu pełnorocznym, co jest istotne z punktu widzenia realizacji celu za 2022.
Łączenie sektorów utrudnia raportowanie. Ustawa dotyczy tylko energii elektrycznej. Nie obejmuje innych nośników energii. A bardzo często redukcja zużycia paliw kopalnych powoduje zwiększenie zużycia energii elektrycznej. Czy to w przypadku zamiany kotłów wykorzystujących paliwa kopalne/gaz na pompę ciepła, czy w przypadku wymiany samochodów na elektryczne lub hybrydowe, czy w takim prozaicznym przypadku jak w analizowanej JST w przypadku wimany pieca węglowego na nowoczesny piec na pellet z podajnikiem. Oczywiście przy raportowaniu za grudzień 2022, można zużycie z tego wynikające odjąć. Jest to jednak trudne, wymaga specjalistycznej wiedzy lub czasami dedykowanego opomiarowania. Wierzę, że w przypadku podmiotów, które mają taką sytuację i jednocześnie nie osiągnęły zakładanego poziomu redukcji, URE będzie brał to pod uwagę przy ocenie.

Podsumowanie

Mam nadzieję że to co napisałem powyżej będzie dla Ciebie przydatne przy raportowaniu, dla Twojej jednostki. Jeśli masz dodatkowe przemyślenia, ciekawe przypadki, ustalenia różniące się od tych które odpisałem itp. pisz śmiało w komentarzu. Jeśli chciałbyś aby pojawiły się kolejne artykuły związane z tematem, np. o tym jakie działania poprawiające efektywność energetyczną mogą być podejmowane w JST, też napisz w komentarzu.

Powodzenia w raportowaniu i oczywiście w realizacji celu. Uwaga będzie patetycznie! Nie chcę pisać że los nas, naszych dzieci (jeśli masz) i naszej planety jest w Twoich rękach. Bo jest oczywiście w rękach nas wszystkich. Ale jeśli jesteś osobą, która te działania podejmuje to pamiętaj, że nie robisz tego tylko dla tego aby wypełnić obowiązek, który narzucili na Ciebie rządzący. Robisz to dla dobra nas wszystkich.